Nowoczesne karty graficzne NVIDIA RTX i AMD Radeon RX wymagają prawidłowej konfiguracji BIOS/UEFI, aby pracować z maksymalną wydajnością i funkcjonalnością. Funkcje takie jak Resizable BAR (AMD Smart Access Memory), Above 4G Decoding i konfiguracja generacji PCIe mają bezpośredni wpływ na wydajność karty graficznej w grach i zastosowaniach profesjonalnych. Nieprawidłowe ustawienia mogą ograniczyć przepustowość lub uniemożliwić poprawne działanie karty.
Warto wiedzieć, które ustawienia BIOS są kluczowe dla kart graficznych i jak je prawidłowo skonfigurować na platformach Intel i AMD.
Resizable BAR (ReBAR) i AMD Smart Access Memory
Resizable BAR (rBAR) to funkcja standardu PCIe pozwalająca procesorowi na dostęp do pełnej pamięci VRAM karty graficznej zamiast tylko do 256 MB okna BAR0. Efektem jest zmniejszenie liczby transferów danych i poprawa wydajności o 5–15% w wybranych grach. AMD nazywa tę funkcję Smart Access Memory (SAM), NVIDIA obsługuje ją jako Resizable BAR. Wymagania: UEFI w trybie natywnym (nie Legacy/CSM), Above 4G Decoding włączone w BIOS, Resizable BAR włączone w BIOS, karta graficzna obsługująca rBAR (NVIDIA RTX 30/40 series, AMD RX 6000/7000 series). Po włączeniu wymagana jest aktualizacja sterownika karty graficznej.
Above 4G Decoding – co to jest i dlaczego jest wymagane
Above 4G Decoding to opcja BIOS umożliwiająca mapowanie przestrzeni adresowej PCIe powyżej granicy 4 GB. Klasyczne 32-bitowe okno adresowe było niewystarczające dla nowoczesnych kart graficznych z 16–24 GB VRAM. Włączenie Above 4G Decoding jest wymaganiem wstępnym dla Resizable BAR i jest konieczne dla prawidłowej pracy kart graficznych z dużą pamięcią VRAM. Opcja ta może jednak powodować problemy z niektórymi starszymi systemami operacyjnymi lub sterownikami – pozostaw włączoną na nowoczesnych konfiguracjach z Windows 10/11.
PCIe Generation – Gen 3, Gen 4, Gen 5
BIOS pozwala na konfigurację generacji PCIe dla poszczególnych slotów: PCIe Gen 3 (8 GT/s, przepustowość x16: 16 GB/s), PCIe Gen 4 (16 GT/s, x16: 32 GB/s), PCIe Gen 5 (32 GT/s, x16: 64 GB/s). Nowoczesne karty graficzne korzystają głównie z slotów x16. Obecne karty (RTX 4090, RX 7900 XTX) nie nasycają przepustowości PCIe Gen 4 x16 – różnica wydajności między Gen 3 i Gen 4 x16 dla GPU jest poniżej 5% w grach. Ograniczenie do Gen 3 bywa stosowane w celu zwiększenia stabilności OC lub kompatybilności ze starszymi kartami.
Konfiguracja głównego gniazda PCIe x16
Na większości płyt głównych ATX i mATX główny slot PCIe x16 (najbliżej procesora) ma elektryczną szybkość x16 (pełna szerokość). Drugi slot PCIe x16 ma zazwyczaj elektryczną szerokość x8 lub x4 – wystarczającą dla kart graficznych, ale nie dla NVMe w pełnej prędkości. Konfiguracja szerokości slotów jest zarządzana przez BIOS. Na platformach Intel Z-series z bifurkacją PCIe można dzielić slot x16 na x8+x8 (np. dla kart PCIe NVMe lub kart RAID NVMe). Opcja bifurkacji jest dostępna w zaawansowanym menu BIOS pod nazwą PCIe Bifurcation lub PCIEX16 Bandwidth.
